وەڵامی کورت پێش هەموو شتێک
ئەگەر پرسیارەکەت ئەمەیە: 'ئایا ئێستا کاتی گونجاوە بۆ کڕینی خانوو لە پووکێت، یان باشترە چاوەڕێ بکەم؟' وەڵامەکە ڕوونە: توندکردنەوەی یاساکان لە ٢٠٢٦ مەترسی نییە بۆ کڕیارێکی ئاگادار، بەڵکو پاڵاوگەرێکە کە پرۆژە تاریک و ناڕوونەکان لە بازاڕ دەردەکات و نرخی خانووی یاسایی و بەڵگەنامەی تەواو بەرزتر دەکاتەوە. لەم کاتەدا، دەسەڵاتەکانی تایلەند یاسای نوێیان دانەناوە، تەنها ئەو یاسا کۆنانەی کە دەیان ساڵە هەن (وەک یاسای کۆندۆمینیۆم ١٩٧٩ و کۆدی زەوی) ئێستا بە توندی جیددی جێبەجێ دەکرێن.
خانووبەرە لە تایلەند وەک هاوڕێیەکی زۆربەی کڕیارانی کورد لەم پرۆسەیەدا، پێمان باشە ڕوونتان بکەینەوە کە ئەم گۆڕانکارییانە چی مانایان هەیە بۆ تۆ وەک بیانی کە دەتەوێت لە پووکێت خانوو بکڕیت.
چی ڕوویدا؟ پشکنینەکان و ڕاستییەکانی پشتیان
لە چارەکی یەکەمی ٢٠٢٦دا، دەسەڵاتەکانی پووکێت لەپاڵ چاودێری تایبەتی کردنی مامەڵەکانی بیانییەکان، هێرشی بەربڵاویان بۆ سەر پرۆژە خانووبەرەکان کرد. لە جیاتی ئەوەی ئەمە بۆ بازاڕ بۆ ترس و کۆچی سەرمایە ببێتە هۆ، پرۆژە شەفافەکان بەردەوام گەشە دەکەن: کۆمپانیا دروستکەرەکانی خانوو کە بە شێوەیەکی ڕوون کاردەکەن، هەواڵ دەدەن کە پرسیاری کڕیاران بە ڕێژەی ١٥-٢٠٪ زیادی کردووە بەراورد بەگەڵ هەمان ماوە لە ساڵی ٢٠٢٥، لە کاتێکدا کە نەخشەکانی بازاڕی گرێی (grey market) خێرا کاریگەرییان لەدەست دەدەن.
بنەمای ڕاستی ئەم بابەتە هێرشەکان نین. یاساکانی وەک یاسای کۆندۆمینیۆم ١٩٧٩ (B.E. 2522)، کۆدی زەوی، و سنووری ٤٩٪ بۆ خاوەندارێتی بیانی لە پرۆژە کۆندۆیەکان، هەموویان چەندین دەیە ساڵە هەن. بەڵام جێبەجێکردنیان پێشتر لاواز بوو، ئێستا ڕاستەوخۆ توند بووەتەوە، و پێویستە هەر وەبەرهێنەرێکی بیانی کە چاوی بۆ پووکێتە، بزانێت چی بەڕاستی ڕوودەدات.
ڕاستییە سەرەکییەکان کە دەبێت بزانیت
- یاسای کۆندۆمینیۆم B.E. 2522 (١٩٧٩) سنووری خاوەندارێتی بیانی لە هەر پرۆژەیەکی کۆندۆدا دیاری دەکات بە دروستی ٤٩٪ لە گشت گۆشەی تۆمارکراو. کاتێک ئەم سنوورە پڕ بوو، نووسینگەی زەوی (Land Office) هیچ تۆمارکردنی فریهۆڵد (freehold) تری وەرناگرێت
- بەپێی بانکی تایلەند، گواستنەوەی پارەی بیانی بۆ کڕینی خانوو لە پووکێت لە ساڵی ٢٠٢٥ بە ٢٧٪ زیادی کردووە، هەڵکشانێک کە سەرنجی زیاتری یاسادانەرانی ڕاکێشا
- لە سەرەتای ٢٠٢٦، نووسینگەی هەرێمی زەوی پووکێت دەستی کرد بە بەراوردکردنی تۆمارەکانی هەڵگرانی بەشدارانی کۆمپانیا تایلەندییەکان کە بیانییەکان بۆ کڕینی زەوی بەکاریانهێناوە
- لە ١ی ئابی ٢٠٢٦ بەدواوە، بەڕێوەبەرایەتی گەشەپێدانی بازرگانی تایلەند (DBD) داوا لە بەشداری تایلەندی لە کۆمپانیاکانی هاوبەش لەگەڵ وەبەرهێنانی بیانی دەکات کە بەڵگەنامەی دارایی سێ مانگ (وەک ڕاپۆرتی بانکی) پێشکەش بکەن بۆ سەلماندنی توانای وەبەرهێنانی ڕاستەقینە، ئەمە بەشێکە لە هەوڵێکی گشتیتر لە دژی نمایندەیی ساختەکاری (nominee) لە بواری خانووبەرە، گەشتیاری و ڕیزۆرت
- ڕێژەی گەڕانەوەی کرێی ساڵانە بۆ کۆندۆی فریهۆڵد لە پووکێت لە نێوان ٥-٧٪ ساڵانەدایە، ئەمە پووکێت دەکاتە یەکێک لە ئاسایشترین بازاڕەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا
- تایلەند لە پلەی ٣٦ لە پێوەری JLL Global Real Estate Transparency Index 2024 دانراوە، کە شەش پلە بەرزبووەتەوە لە ماوەی دوو ساڵدا
- سزای خاوەندارێتی نمایندەیی (نۆمینی) بەپێی بەشی ٩٦ بیس لە کۆدی زەوی دەگاتە ٢٠,٠٠٠ بات و/یان تا ٢ ساڵ بەندیخانە
- حکومەتی تایلەند پێشنیارێک لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکات کە ڕێگە بە بیانییەکان بدات تا ١ رای زەوی (١٦٠٠ مەتری چوارگۆشە) بکڕن بە کەمترین وەبەرهێنانی ٤٠ ملیۆن بات، بەڵام ئەم یاسایە هێشتا پەسەند نەکراوە
کوا شوێنی سەرەکی پشکنینەکانن؟
پشکنینەکان بەشێوەیەکی تایبەت لە کەناری ڕۆژئاوای پووکێت کۆدەبنەوە: ڕاوای، چێرنگتالای و بانگ تاو، هەروەها لایان و کامالا. لەم ناوچانەدا ڕێژەی کڕیاری بیانی و ڤیلاکانی تۆمارکراو لە ڕێگەی کۆمپانیای تایلەندییەوە زۆرترە، بۆیە جێی سەرنجی زیاتری چاودێرانە.
نموونەیی خاوەندارێتی نایاسایی: مەترسییەکانی سیستمی نۆمینی
خاوەندارێتی زەوی لە ڕێگەی کەسی نمایندە (نۆمینی) تایلەندییەوە، تاوانێکی تەواوە بەپێی بەشی ٩٦ بیس لە یاسای کۆدی زەوی. ئەگەر نووسینگەی زەوی بسەلمێنێت کە کۆمپانیایەکی تایلەندی تەنها بۆ شاردنەوەی خاوەنداری ڕاستەقینەی بیانی بەکارهاتووە، دەتوانێت مافی خاوەندارێتی کۆمپانیاکە هەڵبوەشێنێتەوە. ئەم کارە بۆ کڕیاری بیانی مانای لەدەستدانی خانووەکە و سەرمایەی خەرجکراوە پێکەوە، لەگەڵ بەرپرسیارێتی تاوانی بۆ هەردوو لایەن.
پرسی ٤٩٪: چۆن کاریگەری لەسەر کڕینی کۆندۆ دادەنێت؟
بەپێی یاسای کۆندۆمینیۆم، هاووڵاتیانی بیانی مافی خاوەندارێتی زیاتر لە ٤٩٪ لە گشت گۆشەی تۆمارکراوی هەر پرۆژەیەکی کۆندۆیان نییە. ماوەی **٥١٪**ی تر دەبێت هی هاووڵاتیانی تایلەندی یان کۆمپانیای زۆرینەی تایلەندی بێت. کاتێک ئەم سنوورە پڕبوو، کڕینی فریهۆڵد لەوانەیە ناکرێت، تەنها لیزهۆڵد (leasehold) دەمێنێتەوە وەک ڕێگەیەکی یاسایی.
چۆن دەتوانم خۆم بپارێزم لەکاتی کڕین؟
سێ هەنگاوی سەرەکی هەن کە کڕیاری زیرەک پێویستە جێبەجێیان بکات:
١. تەنها کۆندۆی فریهۆڵد بکڕە لە کۆمپانیای دروستکەری خانوو کە سنووری ٤٩٪ی جێگیر و پشتڕاستکراویان هەبێت ٢. بۆ ڤیلا، سیستمی لیزهۆڵدی تۆمارکراو لەگەڵ نووسینگەی زەوی بەکاربهێنە (بۆ ماوەی ٣٠+٣٠+٣٠ ساڵ) ٣. پارێزەرێکی سەربەخۆ بگرە بۆ پشکنینی چانۆتی خانووەکە (Chanote) و مێژووی تەواوی زەوییەکە
وەک زۆربەی ڕێنماییەکانی کڕینی خانوو لە پووکێت بۆ بیانییەکان ئاماژەی پێدەدەن، خاوەندارێتی زۆرجار دابەش دەبێت بۆ دوو بەش: لیزهۆڵدی تۆمارکراو بۆ زەوییەکە و مافی فریهۆڵد بۆ خودی بینا، بەبێ ئەوەی خۆکارانە پێکەوە بەستراوبن.
نرخی سەرەتایی بازاڕی پووکێت چەندە؟
کۆندۆی ستۆدیۆی کەناردەریایی لە نای هارن یان کاتا لە نزیکەی ٣.٥-٤.٥ ملیۆن بات (نزیکەی ١٠٠,٠٠٠-١٣٠,٠٠٠ دۆلار) دەست پێدەکات. یەکەی یەک ژووری نووستن لە پرۆژە پرێمیۆمەکانی بانگ تاو لە ٧-٨ ملیۆن باتەوە دەست پێدەکات. نرخی مەتر چوارگۆشە بۆ بەشی کۆندۆی کەناردەریایی گشتی گەیشتووەتە ٨٥,٠٠٠-١٣٠,٠٠٠ بات.
ئایا دەبێت باج بدەم لەکاتی کڕینی خانوو لە تایلەند؟
بەڵێ. بۆ کڕینی خانووی بەکارهاتوو، تێچووە ئاساییەکان ئەمانەن: باجی گواستنەوە (٢٪)، باجی تایبەتی بازرگانی (٣.٣٪ ئەگەر لە ماوەی ٥ ساڵدا فرۆشرابێت)، باجی مۆر (٠.٥٪)، و باجی داگرتن. دابەشکردنی ئەم تێچوانە لەنێوان کڕیار و فرۆشیار لە گرێبەستدا دیاری دەکرێت. هەروەها، مامەڵەکانی زەوی سەرووی ٥ ملیۆن بات ئێستا چاودێری زیاتریان لەسەرە لەبارەی سەرچاوەی پارە و خاوەندارێتی ڕاستەقینە، بەتایبەت کاتێک هاوسەرگیری، منداڵی ساوا، یان کۆمپانیای کۆنترۆڵکراو لەلایەن بیانییەوە تێکەڵ دەبن.
کۆتایی: بازاڕ ئاسایشتر دەبێت، نەک ترسناکتر
توندکردنەوەی یاساکان لە پووکێت مەترسی نییە بۆ وەبەرهێنەرێکی ئامادەکراو، بەڵکو پاڵاوگەرێکە کە نەخشە تاریکەکان لە بازاڕ دەردەکات و نرخی خانووی یاسایی بەرزتر دەکاتەوە. لە ڕێگەی کەناڵی سەلمێنراوەوە کار بکە، پارێزەرێکی شارەزا بگرە، و پرۆژەیەک هەڵبژێرە کە بەڵگەنامەی تەواوی هەبێت.
ئامادەی وەبەرهێنان لە تایلەندیت؟ کارناسانی خانووبەرە لە تایلەند لێرەن بۆ یارمەتیدانت لە دۆزینەوەی خانووی گونجاو.
سەرچاوە: Nation Thailand