وەڵامی کورت پێش هەموو شتێک
ئەگەر تۆش وەک زۆر کوردی خاوەن سامان لە هەرێمی کوردستان یان دەرەوە بیرت لە کڕینی ڤیلا یان زەوی لە پووکێت کردووەتەوە، ئەم هەواڵە پێویستە بیزانیت: حکوومەتی تایلەند لە ساڵی 2026 دەستی کردووە بە گەورەترین پشکنینی کۆمپانیا لە چەند ساڵی ڕابردوودا. دیپارتمێنتی گەشەپێدانی بازرگانی (DBD) 36,277 کۆمپانیای پەیوەستبوو بە سەرمایەی بیانی کە خاوەنی زەوین خستووەتە ژێر پشکنینی وردی یاسایی. ئامانجی سەرەکی، ئەو کۆمپانیایانەن کە بە شێوەیەکی فەرمی خاوەندارێتی بیانییان کەمتر لە ٪49ـە، بەڵام لە ڕاستیدا کۆنترۆڵی ڕاستەقینە لە دەستی خاوەنە بیانییەکانە و شەریکە تایلەندییەکان تەنها ناویان لەسەر بەڵگەنامەکانە. ئەمە بۆ هەموو ئەو کەسانەی کە پارەیان لە کۆمپانیای تایلەندی داناوە بۆ کڕینی ڤیلا یان زەوی، هۆیەکی ڕاستەقینەیە بۆ نیگەرانی.
بەپێی هەواڵدانی ڕۆژنامەی تایراس (Thairath)، ئەم پشکنینە 16 پارێزگا دەگرێتەوە، لەوانە بانکۆک و پێنج پارێزگای دەوروبەری، زیادی سەرەڕای دە پارێزگای گەشتیاری گرنگ وەک چۆنبووری، سوراتتانی و پووکێت خۆی. ئەمە دەریدەخات کە ئەم کاردانەوەیە تەنها بۆ یەک بازاڕی گەشتیاری نییە، بەڵکو گۆڕانکارییەکی سیاسەتی نەتەوەییە.
ژمارە سەرەکییەکان کە پێویستە بیانزانیت
- 36,277 کۆمپانیا کە بەشداری بیانییان تێدایە، لەژێر پشکنینی DBDدان بۆ گونجانیان لەگەڵ یاسای زەوی تایلەند.
- سەرنجی سەرەکی لەسەر 31,516 کۆمپانیایە کە خاوەندارێتی بیانی تێیاندا کەمتر لە ٪49ـە، ئەو ستراکچەرەی زۆرجار بە شەریکی تایلەندی نمایەندە بەکاردێت.
- یاسای زەوی (Land Code) خاوەندارێتی ڕاستەوخۆی بیانی بۆ زەوی قەدەغە کردووە؛ تاکە ڕێگای یاسایی، کۆمپانیایەکی زۆرینەی تایلەندییە، و ئێستا سوکایەتیپێکردنی ئەم ڕێگایە کراوەتە ئامانج.
- سزای ستراکچەری نمایەندە دەگاتە 1 ملیۆن باتی تایلەندی و/یان 3 ساڵ زیندان لەژێر یاسای بازرگانی بیانی، بەڵام مەترسی گەورەتر ئەوەیە کە دەکرێت فەرمانی فرۆشتنی زۆرەملێی زەوی لە ماوەی 180 ڕۆژدا دەربکرێت.
- ئەم پشکنینە 16 پارێزگا دەگرێتەوە، لەوانە ناوچەی بانکۆک و ناوچە گەشتیارییەکانی وەک پووکێت، سوراتتانی (کۆساموی) و چۆنبووری.
- ئەو خاوەندارانەی کە کۆمپانیای تایلەندییان بۆ خاوەندارێتی زەوی بەکارهێناوە، پێویستە خێرا ئۆدیتێکی یاسایی بۆ دۆخی کۆمپانیاکەیان ڕێکبخەن.
بنەمای یاسایی: بۆچی کۆمپانیای تایلەندی بووە ڕێگە؟
یاسای بازرگانی بیانی (ساڵی 1999) هەر کۆمپانیایەک کە زیاتر لە ٪49ی سەرمایەکەی بیانی بێت، وەک کۆمپانیایەکی بیانی داناوە. ئەگەر کۆمپانیایەک لەژێر ئەو ئاستە بمێنێتەوە، وەک کۆمپانیایەکی تایلەندی تۆمار دەکرێت و بەپێی یاسا مافی خاوەندارێتی زەوی هەیە. لێرەوە بووە هۆکاری سەرهەڵدانی ئەو ستراکچەرانەی کە بۆ ماوەی ساڵانێکی زۆر بیانییەکان بۆ لادان لە یاسا بەکاریانهێناوە: کۆمپانیایەک دروستدەکرێت، ٪51ی بەناوی هاوڵاتییانی تایلەندی، بەڵام لە ڕاستیدا هیچ بەرژەوەندییەکی ڕاستەقینەی داراییان تێدا نییە.
DBD ئێستا تەنها لیستی هاوبەشەکان ناپشکنێت، بەڵکو دەچێتە ناو وردەکارییەکانی کۆنترۆڵی ڕاستەقینەوە: کێ بڕیار دەدات، کێ پارەکەی دابین کردووە بۆ کڕینی موڵکەکە، و کێ داهاتی موڵکەکە وەردەگرێت. یاسای زەوی (Land Code Act B.E. 2497, ساڵی 1954) بە تەواوی خاوەندارێتی ڕاستەوخۆی بیانی بۆ زەوی قەدەغە دەکات، جگە لە حاڵەتێکی دیاریکراو: پرۆژە پەسەندکراوەکانی بۆردی وەبەرهێنان (Board of Investment) کە سەرمایەگوزارییان لانیکەم 40 ملیۆن بات پێویستە.
خوێندنەوەی بازاڕ نیشان دەدات کە لە پووکێت، تا 60-70٪ی ڤیلاکانی خاوەنداری بیانی لە ڕێگەی کۆمپانیای تایلەندی و هاوبەشی نمایەندەوە تۆمار کراون، واتە ئەم پشکنینە ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر بەشێکی گەورەی بازاڕی ڤیلای پووکێت هەیە.
چۆن ئەم کاردانەوەیە خۆی نیشان داوە؟
لە ئاگووستی 2026دا، لە قۆناغی چوارەمی کاردانەوە لە دژی تۆڕی نمایەندە لە پووکێت، 16 کەس تاوانبار کران (10 تایلەندی و 6 دانیشتووی بیانی، لەوانە کەسانی خاوەن ناسنامەی کەنەدی، ڕووسی و قازاخستانی) کە پەیوەندییان بە بزنسی لەژێر خاوەندارێتی خۆکراوی (نمایەندە) بوو.
پشکنینێکی فراوانتر لە پووکێت لەسەر خاوەندارێتی زەوی، 361 کۆمپانیای پشکنی، کە بووە هۆی دۆزینەوەی 149 کۆمپانیای یاسایی کە گومانی خاوەندارێتی بیانییان لەسەر بوو، 114 سکاڵای دادگایی تۆمار کرا و 39 جەریمە دراوە. ئەمانە بەڵگەن کە ئەم جارە جیاوازە لە هەوڵەکانی ڕابردوو، چونکە ئێستا لە ئاستی نیشتیمانیدا بەردەوامە.
خۆشبەختانە بۆ خاوەنانی ئاپارتمان، ئەم پشکنینە کاریگەری لەسەر کۆندۆمینیۆم نییە: بیانییەکان دەتوانن یەکەی کۆندۆمینیۆم بە تەواوی خاوەن بن (freehold) بەبێ کۆمپانیا، بەمەرجێک ڕێژەی خاوەندارێتی بیانی لە هەموو بینایەکەدا لەژێر ٪49 بمێنێتەوە.
چی دەبێت بکەیت ئەگەر کۆمپانیات هەیە؟
ئەگەر ئێستا لە ڕێگەی کۆمپانیای تایلەندییەوە خاوەنی زەویت، یەکەم هەنگاو دەبێت ئۆدیتێکی یاسایی سەربەخۆ بێت بۆ ستراکچەری کۆمپانیاکەت. ئەگەر بڕوانامەکان و شێوازی کۆنترۆڵ لاواز بن، یاسانووسێکی شارەزا دەتوانێت هەڵبژاردنی گۆڕینەوە پێشنیار بکات، وەک گۆڕین بۆ لیزی درێژخایەن (leasehold)، هێنانی شەریکێکی ڕاستەقینەی تایلەندی کە بەڕاستی بەشداری داراییان تێدا هەبێت، یان فرۆشتنی زەوییەکە لەگەڵ پاراستنی مافی خاوەندارێتی بیناکە.
ڕێگا یاساییەکان بۆ بیانی بۆ خاوەندارێتی ملک لە تایلەند بریتین لە: (1) لیزی درێژخایەن بۆ ماوەی 30 ساڵ لەگەڵ ژمارەیەک ژینگەکردنەوە، (2) جیاکردنەوەی خاوەندارێتی بیناکە لە زەوییەکە بە لیزکردنی زەوییەکە، (3) هاوبەشی ڕاستەقینە لەگەڵ کەسێکی تایلەندی کە بەڕاستی بەشدارە لە بزنس و دارایی، و (4) کڕینی یەکەی کۆندۆمینیۆم بە خاوەندارێتی تەواو (freehold).
جیاوازی نێوان لیز و خاوەندارێتی تەواو
| تایبەتمەندی | لیزی درێژخایەن (Leasehold) | خاوەندارێتی تەواو (Freehold - تەنها بۆ کۆندۆمینیۆم) |
|---|---|---|
| ماوە | تا 30 ساڵ، بە دوو مۆڵەتی نوێکردنەوە (بەبێ گەرەنتی یاسایی) | هەتاهەتایی، بەبێ سنووری کات |
| نرخ | زۆرجار ٪15-30 هەرزانتر لە خاوەندارێتی تەواوی هاوشێوە | نرخی بازاڕ بەبێ داشکاندن |
| مافی خاوەندارێتی | مافی بەکارهێنانی زەوی، نەک خاوەندارێتی | خاوەندارێتی تەواوی یەکەکە |
بۆچی ئێستا؟ هۆکاری کاتی ئەم کاردانەوەیە
فشار لەسەر ستراکچەرەکانی نمایەندە لە ساڵی 2022ەوە زیادی کردووە، کاتێک لیژنە پەرلەمانییەکان دەستیان کرد بە گفتوگۆکردن لەسەر کڕینی گەورەی زەوی لە بیانییەکان لە ناوچە گەشتیارییەکان. فشاری سیاسی، بەرزبوونەوەی نرخی زەوی، و نیگەرانی گشتی لەسەر کۆکردنەوەی سەرمایەی بیانی لە شوێنە باشەکاندا، ئەم پرۆسەیەی خێراتر کردووە.
کاریگەری ئەگەری لەسەر بازاڕی پووکێت و کۆساموی
لە ماوەی کورتدا، دەکرێت بڕی موڵکی بۆفرۆش زیاد بێت، چونکە هەندێک خاوەندار پێش وەرگرتنی فەرمان هەڵدەبژێرن زووتر بیفرۆشن. لە ماوەی مامناوەنددا، بازاڕ بەرەو ستراکچەری لیزکردن و کۆندۆمینیۆم دەگۆڕدرێت، کە دەکرێت داواکاری و نرخ لەو بەشانەدا زیاد بکات.
ئێمە لە خانووبەرە لە تایلەند، هەمیشە پێشنیاری وردبوونەوەی یاسایی بۆ کڕیارانمان دەکەین پێش هەر هەنگاوێک، بۆ ئەوەی لە هەر گۆڕانکارییەکی وەک ئەمە پارێزراو بن.
کۆتایی: پەیامی ڕاستەقینە بۆ خاوەن سامانی کورد
قەبارەی ئەم پشکنینە، 36,277 کۆمپانیا لە ناو 16 پارێزگادا، نیشاندەری گۆڕانکارییەکی سیستەمی و درێژخایەنی سیاسەتە، نەک هەڵمەتێکی کاتی. بۆ وەبەرهێنەرانی نێودەوڵەتی، لەوانە کوردەکان، پەیامەکە ڕوونە: سەردەمی بەکارهێنانی ستراکچەری نمایەندە بۆ کڕینی زەوی لە تایلەند بەبێ چاودێری بەرەو کۆتایی دەڕوات. ئەوانەی خێرا ستراکچەرەکانیان چاک دەکەنەوە، سامان و ئارامی دەروونی خۆیان دەپارێزن، بەڵام ئەوانەی ئاگاداریکردنەوەکە پشتگوێ دەخەن، مەترسی فرۆشتنی زۆرەملێ و تاوانباری یاسایی لەبەردەمیانە.
سەرچاوە: تایراس (Thairath)